ดูแลเท้าสำหรับคนเป็นเบาหวาน: สิ่งที่ต้องทำทุกวัน

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวานทำอย่างไร ตรวจเท้าทุกวันดูอะไร ล้างเท้า ตัดเล็บ เลือกรองเท้าอย่างไร สิ่งที่ห้ามทำ และอาการแบบไหนต้องรีบไปพบแพทย์

การดูแลเท้าสำหรับผู้ป่วยเบาหวานคือการตรวจดูเท้าด้วยตัวเองทุกวัน ล้างและเช็ดเท้าให้แห้งโดยเฉพาะซอกนิ้ว ทาโลชั่นแต่เว้นซอกนิ้ว ตัดเล็บตรง ๆ สวมรองเท้าที่หุ้มเท้าและพอดี ไม่เดินเท้าเปล่า และไปตรวจเท้ากับแพทย์อย่างน้อยปีละครั้ง เพราะคนเป็นเบาหวานอาจเป็นแผลโดยไม่รู้สึกเจ็บ และแผลเล็ก ๆ อาจลุกลามกลายเป็นแผลเรื้อรังได้

ทำไมเท้าของคนเป็นเบาหวานจึงเสี่ยง

น้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานานทำลายเส้นประสาทและหลอดเลือดอย่างช้า ๆ จนเกิดปัญหาที่เท้าสามเรื่อง

• เส้นประสาทเสื่อม ทำให้เท้าชา รับรู้ความเจ็บหรือความร้อนได้น้อยลง เหยียบของมีคมหรือรองเท้ากัดจนพองก็อาจไม่รู้ตัว
• เลือดไปเลี้ยงเท้าได้น้อยลง ผิวแห้ง แตกง่าย
• แผลหายช้าและติดเชื้อง่าย แผลเล็กจึงอาจกลายเป็นแผลเรื้อรัง ติดเชื้อลึก และในรายที่รุนแรงอาจต้องตัดนิ้วเท้าหรือขา

ตรวจเท้าตัวเองทุกวัน ดูอะไรบ้าง

ดูเท้าทั้งสองข้างทุกวันในที่สว่าง เช่น หลังอาบน้ำตอนเย็น ถ้าก้มดูฝ่าเท้าไม่ถนัด ให้ใช้กระจกบานเล็กวางบนพื้น หรือให้คนในบ้านช่วยดู

• ซอกนิ้วเท้า ดูว่ามีผิวเปื่อยขาวหรือลอกจากเชื้อราหรือไม่
• สีผิวที่เปลี่ยนไป เช่น แดง ม่วงคล้ำ ซีด หรือมีจุดดำ
• รอยแตกที่ส้นเท้า ตุ่มพอง รอยถลอก หรือแผลแม้เล็กน้อย
• ตาปลาและหนังด้านแข็ง โดยเฉพาะใต้ฝ่าเท้าและข้างนิ้ว
• เล็บขบ เล็บหนาผิดปกติ หรือผิวรอบเล็บบวมแดง

ล้างเท้า ทาโลชั่น และตัดเล็บอย่างถูกวิธี

ล้างเท้าทุกวันด้วยน้ำอุ่นและสบู่อ่อน ก่อนใช้น้ำให้ทดสอบความร้อนด้วยข้อศอกหรือหลังมือ ไม่ใช่ด้วยเท้า เพราะเท้าที่ชาอาจไม่รู้สึกว่าน้ำร้อนเกินไป

• ซับเท้าให้แห้งด้วยผ้านุ่ม โดยเฉพาะซอกนิ้ว เพราะความชื้นทำให้เชื้อราขึ้นง่าย
• ทาโลชั่นหรือครีมบำรุงที่ฝ่าเท้าและส้นเท้าเพื่อกันผิวแตก แต่ไม่ทาในซอกนิ้ว
• ตัดเล็บหลังอาบน้ำซึ่งเล็บนิ่ม ตัดตรง ๆ ไม่ตัดลึกเข้ามุมหรือตัดโค้ง แล้วตะไบขอบคมเบา ๆ
• ถ้ามองไม่ชัดหรือเล็บหนามาก ให้คนในบ้านหรือเจ้าหน้าที่ช่วยตัด

รองเท้าและนิสัยเดินเท้าเปล่าแบบไทย

คนไทยถอดรองเท้าเข้าบ้าน เดินเท้าเปล่าในวัด และใส่รองเท้าแตะเวลาออกไปข้างนอก แต่สำหรับคนที่เท้าชา การเดินเท้าเปล่าทำให้เหยียบเศษแก้ว ตะปู หรือก้อนหินเล็ก ๆ ได้โดยไม่รู้ตัว ส่วนรองเท้าแตะไม่ได้ปกป้องนิ้วและส้นเท้า

• ข้างนอกบ้าน ใส่รองเท้าหุ้มเท้าที่พอดี หน้าเท้ากว้างพอ ไม่บีบนิ้ว
• ในบ้าน ใส่รองเท้าใส่ในบ้านหรือรองเท้าแตะแบบมีพื้นหนา แทนการเดินเท้าเปล่า
• ใส่ถุงเท้าที่ไม่รัดข้อเท้า และเปลี่ยนทุกวัน
• ก่อนใส่รองเท้าทุกครั้ง ล้วงมือคลำด้านในว่ามีหิน ทราย หรือสิ่งแปลกปลอมหรือไม่
• ระวังพื้นร้อน เช่น ลานวัดกลางแดดและทรายร้อนที่ชายหาด

สิ่งที่ไม่ควรทำกับเท้าเด็ดขาด

• ไม่ใช้ใบมีด กรรไกร หรือที่ขูดเท้าเฉือนตาปลาและหนังด้านเอง
• ไม่ใช้พลาสเตอร์กัดตาปลาหรือน้ำยาที่มีกรด เพราะอาจกัดผิวดีจนกลายเป็นแผล
• ไม่แช่เท้าในน้ำร้อน และไม่ประคบร้อนหรือใช้กระเป๋าน้ำร้อนวางที่เท้า
• ไม่ทายาหม่อง ยานวดร้อน หรือใช้ความร้อนกับเท้าที่ชา เพราะอาจไหม้พองโดยไม่รู้สึก

ตาปลา หนังด้าน และเล็บขบ ควรให้เจ้าหน้าที่ที่คลินิกเบาหวานดูแล แผลถลอกเล็ก ๆ ให้ล้างด้วยน้ำเกลือหรือน้ำสะอาด แล้วปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาด

ตรวจเท้าประจำปีและเมื่อไรต้องรีบพบแพทย์

คนเป็นเบาหวานควรได้รับการตรวจเท้าที่คลินิกเบาหวานอย่างน้อยปีละครั้ง ร่วมกับการตรวจตาและตรวจไตประจำปี แพทย์หรือพยาบาลจะดูผิวหนัง เล็บ คลำชีพจรที่เท้า และทดสอบการรับความรู้สึก คนที่เสี่ยงสูงจะได้นัดตรวจถี่ขึ้น ผู้ใช้สิทธิบัตรทองสามารถสอบถามการตรวจนี้ได้ที่หน่วยบริการประจำ อ่านเพิ่มเติมเรื่องสิทธิบัตรทองกับโรคเบาหวาน

ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่รอวันนัด ถ้าพบอาการต่อไปนี้

• แผลที่ไม่ดีขึ้นภายใน 1–2 วัน หรือกว้างขึ้นและลึกขึ้น
• ผิวรอบแผลแดง บวม ร้อน หรือมีหนองและกลิ่นเหม็น
• ผิวหนังหรือนิ้วเท้าเปลี่ยนเป็นสีดำหรือม่วงคล้ำ
• เท้าบวมแดงร้อนทั้งเท้าโดยไม่มีแผล

การคุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าหมายที่แพทย์ตั้งไว้ช่วยชะลอการเสื่อมของเส้นประสาทและหลอดเลือด ส่วนการเลิกสูบบุหรี่ช่วยให้เลือดไปเลี้ยงเท้าดีขึ้นและแผลหายเร็วขึ้น

หมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่สามารถใช้แทนการตรวจรักษาได้ หากพบแผลหรือความผิดปกติที่เท้า ควรพบแพทย์หรือพยาบาลที่คลินิกเบาหวาน และไม่ควรรักษาแผล ตาปลา หรือปรับยาเองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์

← กลับไปดูบทความทั้งหมด