เบาหวานขึ้นตา: อาการ การตรวจ และการป้องกัน

เบาหวานขึ้นตาคืออะไร ทำไมระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการแบบไหนต้องรีบพบจักษุแพทย์ ควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน และคุมน้ำตาล ความดัน ไขมันอย่างไรเพื่อป้องกันการสูญเสียการมองเห็น

เบาหวานขึ้นตา หรือภาวะเบาหวานเข้าจอประสาทตา คือความเสียหายของหลอดเลือดเล็ก ๆ ในจอประสาทตาจากน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานาน ระยะแรกมักไม่มีอาการเลย สายตายังดีอยู่ แต่ถ้าปล่อยไว้อาจทำให้ตามัวจนถึงตาบอดได้ วิธีป้องกันที่ได้ผลที่สุดคือการตรวจตาโดยขยายม่านตาหรือถ่ายภาพจอประสาทตาอย่างน้อยปีละครั้ง ร่วมกับการคุมน้ำตาล ความดันโลหิต และไขมันในเลือด

เบาหวานขึ้นตาคืออะไร

จอประสาทตาเป็นเนื้อเยื่อบาง ๆ ด้านหลังลูกตาที่ทำหน้าที่รับภาพ มีหลอดเลือดฝอยเล็กมากหล่อเลี้ยงอยู่ เมื่อน้ำตาลสูงนานหลายปี หลอดเลือดเหล่านี้จะอ่อนแอ โป่งพอง รั่ว หรืออุดตัน

• ระยะที่ยังไม่มีเส้นเลือดงอกใหม่: มีจุดเลือดออกเล็ก ๆ หรือสารรั่วซึม มักยังไม่มีอาการ
• ระยะที่มีเส้นเลือดงอกใหม่: จอประสาทตาขาดเลือดจนมีเส้นเลือดใหม่ที่เปราะ แตกง่าย อาจมีเลือดออกในวุ้นตาหรือจอประสาทตาหลุดลอก
• จุดรับภาพบวม (diabetic macular edema): น้ำรั่วเข้าจุดรับภาพตรงกลางที่ใช้อ่านหนังสือและมองหน้าคน เกิดได้ทุกระยะ และเป็นสาเหตุสำคัญของตามัว

ยิ่งเป็นเบาหวานมานานและคุมน้ำตาลไม่ดี โอกาสเกิดยิ่งมาก ความดันสูง ไขมันสูง การสูบบุหรี่ และการตั้งครรภ์ ก็ทำให้โรคลุกลามเร็วขึ้น

อาการเบาหวานขึ้นตา และเมื่อไรต้องรีบไปพบแพทย์

ระยะแรกไม่เจ็บ ไม่แดง และมองเห็นปกติ หลายคนรู้ตัวเมื่อโรคเป็นมากแล้ว เมื่อโรคลุกลามอาจมีอาการต่อไปนี้

• ตามัว มองไม่ชัด โดยเฉพาะเวลาอ่านหนังสือหรือมองใกล้
• เห็นจุดดำลอยหรือเส้นใยลอยไปมาในตา มากขึ้นกว่าเดิม
• เห็นภาพบิดเบี้ยว เส้นตรงดูเป็นคลื่น
• บางส่วนของภาพมืดหรือหายไป

ถ้าตามัวลงทันที จุดดำลอยเพิ่มขึ้นมากอย่างกะทันหัน เห็นแสงวาบ หรือเหมือนมีม่านบังภาพ ต้องไปพบจักษุแพทย์หรือห้องฉุกเฉินโดยเร็วที่สุด ไม่ควรรอถึงวันนัด

ปัญหาตาอื่น ๆ ที่พบในคนเป็นเบาหวาน

• ต้อกระจก: เลนส์ตาขุ่น คนเป็นเบาหวานมักเป็นเร็วกว่าคนทั่วไป รักษาด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์
• ต้อหิน: เส้นประสาทตาถูกทำลาย มักไม่มีอาการจนลานสายตาแคบลง ในเบาหวานขึ้นตาระยะรุนแรง เส้นเลือดงอกใหม่อาจทำให้เกิดต้อหินชนิดรุนแรงได้

ตามัวชั่วคราวจากน้ำตาลเป็นคนละเรื่องกับเบาหวานขึ้นตา น้ำตาลสูงมากทำให้เลนส์ตาบวมน้ำจนมองไม่ชัด และช่วงที่น้ำตาลเพิ่งลดลงสายตาก็อาจเปลี่ยนไปหลายสัปดาห์ อาการนี้มักดีขึ้นเมื่อน้ำตาลคงที่ จึงไม่ควรรีบตัดแว่นใหม่ แต่ถ้าตามัวไม่หายควรตรวจตา

ควรตรวจตาเมื่อไรและบ่อยแค่ไหน

การตรวจทำได้โดยหยอดยาขยายม่านตาแล้วให้แพทย์ส่องดูจอประสาทตา หรือถ่ายภาพจอประสาทตาด้วยกล้องเฉพาะ ซึ่งคลินิกเบาหวานหลายแห่งในไทยใช้อยู่ ทั้งสองวิธีไม่เจ็บ แต่หลังหยอดยาขยายม่านตา ตาจะพร่าไปหลายชั่วโมง ไม่ควรขับรถกลับเอง

• เบาหวานชนิดที่ 2: ตรวจครั้งแรกตั้งแต่ได้รับการวินิจฉัย
• เบาหวานชนิดที่ 1: ตรวจครั้งแรกภายใน 5 ปีหลังได้รับการวินิจฉัย
• หลังจากนั้น: ตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง หรือตามที่แพทย์นัด
• ผู้ที่เป็นเบาหวานอยู่ก่อนและตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์: ตรวจก่อนหรือช่วงต้นของการตั้งครรภ์ และตรวจบ่อยขึ้นตามที่แพทย์แนะนำ

การตรวจภาวะแทรกซ้อนประจำปีตามสิทธิบัตรทองสำหรับโรคเบาหวานรวมถึงการตรวจตาด้วย ขั้นตอนอาจต่างกันตามหน่วยบริการ สอบถามคลินิกเบาหวานของคุณหรือโทร สปสช. 1330

ป้องกันเบาหวานขึ้นตาได้อย่างไร

การคุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าหมายช่วยลดโอกาสเกิดและชะลอการลุกลามของโรค เป้าหมายของแต่ละคนไม่เท่ากัน ควรตกลงกับแพทย์ และติดตามด้วยการตรวจ น้ำตาลสะสม A1C (HbA1c) ตามรอบนัด

• กินยาหรือฉีดอินซูลินตามสั่งอย่างสม่ำเสมอ
• คุมความดันโลหิต และลดเค็ม เช่น น้ำปลา น้ำจิ้ม
• คุมไขมันในเลือดตามคำแนะนำของแพทย์
• เลิกสูบบุหรี่
• ตรวจตาตามนัด แม้สายตายังดีอยู่

การรักษาเบาหวานขึ้นตา

ถ้าพบเร็ว การรักษาช่วยรักษาการมองเห็นที่เหลืออยู่ไว้ได้ แต่ส่วนที่เสียไปอาจไม่กลับคืน จักษุแพทย์จะเลือกวิธีตามระยะของโรค เช่น ยิงเลเซอร์ที่จอประสาทตา ฉีดยาเข้าวุ้นตาเพื่อลดจุดรับภาพบวม หรือผ่าตัดวุ้นตาเมื่อมีเลือดออกไม่หายหรือจอประสาทตาหลุดลอก และยังต้องคุมน้ำตาล ความดัน และไขมันต่อไป

หมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ หากมีอาการผิดปกติทางตา ควรพบจักษุแพทย์ และไม่ควรเริ่ม หยุด หรือปรับยาเองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์

← กลับไปดูบทความทั้งหมด