ภาวะก่อนเบาหวาน: เกณฑ์ตัวเลขและสิ่งที่ควรทำตอนนี้

ภาวะก่อนเบาหวานคืออะไร ค่าน้ำตาลขณะอดอาหาร OGTT และน้ำตาลสะสม A1C เท่าไรจึงเข้าเกณฑ์ ใครควรตรวจ และควรปรับอาหาร น้ำหนัก และการออกกำลังกายอย่างไรเพื่อกลับสู่ค่าปกติ

ภาวะก่อนเบาหวานคือภาวะที่น้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่สูงถึงเกณฑ์เบาหวาน ตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวานของไทยและ American Diabetes Association ถือว่าเข้าเกณฑ์เมื่อน้ำตาลขณะอดอาหารอยู่ที่ 100–125 mg/dL (5.6–6.9 mmol/L) หรือค่าน้ำตาล 2 ชั่วโมงหลังดื่มกลูโคสอยู่ที่ 140–199 mg/dL (7.8–11.0 mmol/L) หรือน้ำตาลสะสม A1C (HbA1c) อยู่ที่ 5.7–6.4% ข่าวดีคือช่วงนี้เป็นช่วงที่การปรับพฤติกรรมได้ผลมากที่สุด และหลายคนกลับมามีค่าปกติได้

เกณฑ์ภาวะก่อนเบาหวานมีอะไรบ้าง

แพทย์ใช้การตรวจเลือดได้สามแบบ ผลข้อใดข้อหนึ่งที่อยู่ในช่วงด้านล่างก็ถือว่าเป็นภาวะก่อนเบาหวาน

• น้ำตาลขณะอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง: 100–125 mg/dL (5.6–6.9 mmol/L) เรียกว่าภาวะน้ำตาลขณะอดอาหารผิดปกติ
• การตรวจความทนต่อกลูโคส (OGTT) โดยดื่มน้ำตาล 75 กรัม: ค่าที่ 2 ชั่วโมง 140–199 mg/dL (7.8–11.0 mmol/L) เรียกว่าภาวะความทนต่อกลูโคสบกพร่อง
• น้ำตาลสะสม A1C (HbA1c): 5.7–6.4% สะท้อนระดับน้ำตาลเฉลี่ยในช่วง 2–3 เดือนที่ผ่านมา
• ถ้าน้ำตาลขณะอดอาหารตั้งแต่ 126 mg/dL (7.0 mmol/L) ค่า OGTT ตั้งแต่ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) หรือ A1C ตั้งแต่ 6.5% ขึ้นไป จะเข้าเกณฑ์เบาหวาน ซึ่งแพทย์มักยืนยันด้วยการตรวจซ้ำ

ภาวะก่อนเบาหวานมีอาการไหม

ส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย น้ำตาลที่สูงขึ้นเพียงเล็กน้อยไม่ทำให้รู้สึกป่วย คนจำนวนมากจึงรู้ตัวจากการตรวจสุขภาพประจำปีหรือการตรวจเลือดด้วยเหตุผลอื่น บางคนอาจมีผิวหนังบริเวณคอหรือรักแร้เป็นปื้นสีคล้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณของภาวะดื้ออินซูลิน ถ้าเริ่มมีปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ หรือน้ำหนักลดเอง อาจหมายความว่าน้ำตาลสูงถึงระดับเบาหวานแล้ว อ่านรายละเอียดได้ที่ อาการเบาหวานระยะแรกที่ไม่ควรมองข้าม

ใครควรตรวจคัดกรอง

ภาวะก่อนเบาหวานพบได้บ่อยในคนที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อไปนี้ ยิ่งมีหลายข้อยิ่งควรตรวจ

• อายุ 35 ปีขึ้นไป
• น้ำหนักเกินหรืออ้วน
• รอบเอวเกินเกณฑ์สำหรับคนเอเชีย คือ ผู้ชาย 90 ซม. ขึ้นไป ผู้หญิง 80 ซม. ขึ้นไป
• พ่อ แม่ หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน
• มีความดันโลหิตสูง
• เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์

คนไทยส่วนใหญ่ตรวจคัดกรองได้ที่หน่วยบริการตามสิทธิของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นบัตรทอง ประกันสังคม หรือสวัสดิการข้าราชการ ควรสอบถามรายการตรวจและความถี่กับหน่วยบริการ หรือโทรสายด่วน สปสช. 1330

สิ่งที่ช่วยให้น้ำตาลกลับสู่ค่าปกติ

การศึกษา Diabetes Prevention Program (DPP) ในสหรัฐอเมริกาพบว่า ผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานซึ่งลดน้ำหนักได้ราว 7% และออกกำลังกายสม่ำเสมอ มีความเสี่ยงที่จะเป็นเบาหวานลดลง 58% ในช่วงประมาณ 3 ปี เป้าหมายจึงไม่ต้องสูงมาก การลดน้ำหนัก 5–7% ของน้ำหนักตัวก็ได้ผล เช่น คนหนัก 70 กิโลกรัม ลดลงประมาณ 3.5–5 กิโลกรัม

• ขยับร่างกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ววันละ 30 นาที 5 วัน และพยายามไม่นั่งนานติดต่อกันหลายชั่วโมง
• ลดเครื่องดื่มหวาน เช่น ชาเย็น กาแฟเย็น น้ำอัดลม และน้ำผลไม้ สั่งหวานน้อยหรือไม่หวาน และดื่มน้ำเปล่าแทน
• เพิ่มผักให้ได้ครึ่งจานในทุกมื้อ ทั้งผักสด ผักลวก และแกงจืด
• เลิกสูบบุหรี่ เพราะบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงเบาหวานและโรคหัวใจ
• จำกัดแอลกอฮอล์ เพราะให้พลังงานสูงและมักมาพร้อมกับแกล้มมัน ๆ เค็ม ๆ

เรื่องข้าวเป็นจุดที่คนไทยปรับแล้วเห็นผลชัด ไม่ต้องงดข้าว แต่ลดปริมาณลง เช่น จากสามทัพพีเหลือสองทัพพี และลองเปลี่ยนเป็นข้าวกล้องหรือข้าวไรซ์เบอร์รี่บางมื้อ ระวังข้าวเหนียวที่กะปริมาณยาก ดูวิธีจัดจานได้ที่ ข้าวสวย ข้าวเหนียว กับเบาหวาน

ไม่ต้องเปลี่ยนทุกอย่างพร้อมกัน เริ่มจากสองสามเรื่องที่ทำได้จริง ทำให้เป็นนิสัย แล้วค่อยเพิ่ม ในบางคนที่เสี่ยงสูง แพทย์อาจพิจารณาให้ยาเมทฟอร์มินร่วมด้วย

ตรวจซ้ำทุกปี และติดตามความคืบหน้า

ผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานควรตรวจน้ำตาลซ้ำอย่างน้อยปีละครั้ง หรือตามที่แพทย์นัด เพื่อดูว่าค่ากลับสู่ปกติ คงที่ หรือสูงขึ้นจนถึงเกณฑ์เบาหวาน

ภาวะก่อนเบาหวานไม่ได้แปลว่าจะต้องเป็นเบาหวานเสมอไป หลายคนที่ลดน้ำหนักและปรับอาหารได้ต่อเนื่องกลับมามีค่าน้ำตาลปกติ แต่ความเสี่ยงยังไม่หายไปถาวร ถ้ากลับไปใช้ชีวิตแบบเดิม ค่าน้ำตาลก็อาจสูงขึ้นอีก การชั่งน้ำหนัก วัดความดัน และจดค่าน้ำตาลไว้เป็นระยะ ช่วยให้เห็นว่าสิ่งที่ทำอยู่ได้ผลหรือไม่ และมีข้อมูลไปคุยกับแพทย์

หมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ การแปลผลตรวจเลือด เป้าหมายการลดน้ำหนัก และการใช้ยาเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเปลี่ยนแปลงการรักษาหรือเริ่มโปรแกรมออกกำลังกายใหม่

← กลับไปดูบทความทั้งหมด