เบาหวานลงปลายประสาทคืออะไร อาการชา ปวดแสบปวดร้อนที่ปลายเท้าเป็นอย่างไร ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีไหน ชะลอได้อย่างไร และอาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล
เบาหวานลงปลายประสาท หรือปลายประสาทอักเสบจากเบาหวาน คือภาวะที่น้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานทำลายเส้นประสาททีละน้อย อาการที่พบบ่อยคือชา ปวดแสบปวดร้อน หรือเจ็บเหมือนเข็มทิ่มที่ปลายเท้าทั้งสองข้าง มักเป็นมากตอนกลางคืน ต่อมาเท้าอาจเสียความรู้สึกจนเป็นแผลโดยไม่รู้ตัว ตรวจพบได้ด้วยการตรวจเท้าปีละครั้ง และชะลอได้ด้วยการคุมน้ำตาล ความดัน และไขมัน
อาการของเบาหวานลงปลายประสาท
อาการมักเริ่มที่ปลายนิ้วเท้าทั้งสองข้างพร้อมกัน แล้วค่อย ๆ ลามขึ้นมาที่ฝ่าเท้าและข้อเท้า ต่อมาอาจเป็นที่ปลายนิ้วมือด้วย
- ชา หรือรู้สึกซ่า ๆ เหมือนมีมดไต่ที่ปลายเท้า
- ปวดแสบปวดร้อน เจ็บแปลบเหมือนเข็มทิ่มหรือไฟช็อต มักเป็นมากตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ
- เท้ารับรู้ความร้อนหรือความเจ็บได้น้อยลง
- ทรงตัวไม่ดี โดยเฉพาะในที่มืด
สิ่งที่อันตรายที่สุดคือการเสียความรู้สึก เพราะเท้าที่ไม่เจ็บจะไม่เตือนเมื่อมีแผล แผลเล็ก ๆ จากรองเท้าคับจึงลุกลามได้ก่อนที่เราจะเห็น บางคนมีแค่ชาโดยไม่ปวดเลย จึงไม่ได้ไปตรวจจนเกิดแผลแล้ว
เส้นประสาทอัตโนมัติ: อาการที่หลายคนไม่รู้ว่าเกี่ยวกับเบาหวาน
เบาหวานยังทำลายเส้นประสาทที่ควบคุมอวัยวะภายในได้ ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรบอกแพทย์ในวันนัด
- เวียนหัว หน้ามืด เมื่อลุกขึ้นยืน
- ท้องอืด อิ่มเร็ว ท้องผูก หรือท้องเสีย
- ปัสสาวะไม่สุดหรือกลั้นไม่ค่อยได้
- หย่อนสมรรถภาพทางเพศ
- รู้สึกถึงอาการน้ำตาลต่ำได้น้อยลง ไม่มีใจสั่นมือสั่นเตือนก่อน
ข้อสุดท้ายสำคัญสำหรับคนที่ใช้อินซูลินหรือยากระตุ้นการหลั่งอินซูลิน ถ้าวัดได้ต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) หรือมีอาการสงสัย ให้กินน้ำตาลที่ดูดซึมเร็ว 15 กรัม เช่น น้ำผลไม้หรือน้ำหวานครึ่งแก้ว แล้ววัดซ้ำหลัง 15 นาที ถ้ายังต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) ให้ทำซ้ำ ถ้าหมดสติหรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนอะไรทางปาก ให้โทร 1669 ทันที อ่านเพิ่มที่ น้ำตาลในเลือดต่ำ: อาการและวิธีแก้
ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีง่าย ๆ
ตามแนวทางของ American Diabetes Association และแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวานของไทย ผู้ที่เป็นเบาหวานควรตรวจเท้าและปลายประสาทอย่างน้อยปีละครั้ง เบาหวานชนิดที่ 2 เริ่มตั้งแต่วินิจฉัย เพราะหลายคนเป็นมานานก่อนรู้ตัว ส่วนชนิดที่ 1 มักเริ่มเมื่อเป็นมาประมาณ 5 ปี
- โมโนฟิลาเมนต์: ใช้เส้นไนลอนเล็ก ๆ (โมโนฟิลาเมนต์ 10 กรัม) กดเบา ๆ บนฝ่าเท้าแล้วถามว่ารู้สึกไหม
- แรงสั่นสะเทือน: วางส้อมเสียงบนนิ้วหัวแม่เท้า
- ใช้เวลาไม่กี่นาที ไม่เจ็บ ทำได้ที่คลินิกเบาหวานหรือ รพ.สต. ใกล้บ้าน
ชะลอไม่ให้ปลายประสาทเสื่อมมากขึ้น
เส้นประสาทที่เสียไปแล้วมักฟื้นได้ไม่เต็มที่ เป้าหมายจึงอยู่ที่การชะลอไม่ให้แย่ลง
- คุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าหมาย และตรวจน้ำตาลสะสม A1C (HbA1c) ตามนัด
- คุมความดันโลหิตและไขมันในเลือด
- งดบุหรี่
- งดหรือลดเหล้าเบียร์ เพราะแอลกอฮอล์ทำลายเส้นประสาทได้เอง
- กินเมทฟอร์มินมานาน ให้ถามแพทย์เรื่องตรวจวิตามินบี 12 เพราะการขาดบี 12 ทำให้ชาได้เช่นกัน
รักษาอาการปวดอย่างไร และอะไรที่ไม่ควรทำเอง
ปวดจากเส้นประสาทต่างจากปวดกล้ามเนื้อ ยาแก้ปวดทั่วไปจึงมักไม่ค่อยได้ผล แพทย์อาจใช้ยาที่ออกฤทธิ์กับเส้นประสาท เช่น ยากันชักหรือยาต้านเศร้าบางชนิด ซึ่งมีผลข้างเคียงต่างกัน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและคนที่ไตเสื่อม จึงต้องให้แพทย์ปรับยา
- ไม่ซื้อยาแก้ปวดแก้อักเสบกินเองต่อเนื่อง เพราะบางกลุ่มกระทบไต
- ไม่ใช้ยาหม้อ ยาลูกกลอน หรือสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนผสม
- ไม่แช่เท้าน้ำร้อนหรือประคบร้อนเท้าที่ชา
ปกป้องเท้า และสัญญาณที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล
เมื่อเท้าชา ตาต้องทำหน้าที่แทน ส่องดูเท้าทุกวัน สวมรองเท้าหุ้มเท้า และไม่เดินเท้าเปล่า วิธีดูแลอ่านได้ใน คู่มือดูแลเท้าสำหรับคนเป็นเบาหวาน ถ้ามีอาการต่อไปนี้ ให้ไปพบแพทย์ภายในวันนั้น
- แผลมีหนอง กลิ่นเหม็น แดงลาม หรือมีไข้
- เท้าบวมแดงร้อนข้างเดียว แม้ไม่เจ็บ
- นิ้วเท้าเป็นสีคล้ำหรือดำ
- แผลไม่ดีขึ้นในไม่กี่วัน หรือแผลลึก
Glucoly ช่วยบันทึกค่าน้ำตาลก่อนและหลังอาหาร ยา อินซูลิน น้ำหนัก และความดัน พร้อมโน้ต เช่น คืนไหนปวดเท้า เพื่อบอกแพทย์ในวันนัด ตั้งเตือนเวลาตรวจน้ำตาลและกินยา กรอกเองหรือซิงก์จาก Apple Health บน iPhone แล้วดูแนวโน้ม 7–90 วัน ดาวน์โหลดฟรีพร้อมบันทึกได้ไม่จำกัด ส่วนค่า A1C โดยประมาณและรายงานแบบละเอียดอยู่ใน Glucoly Premium
ดาวน์โหลด Glucolyหมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ อาการชาหรือปวดอาจมีสาเหตุอื่น ควรให้แพทย์ตรวจ และไม่ควรเริ่ม หยุด หรือปรับยาเอง
บทความที่เกี่ยวข้อง
เบาหวานลงไต: อาการ การตรวจ และวิธีชะลอโรค
เบาหวานลงไตคืออะไร ทำไมระยะแรกไม่มีอาการ ตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) และค่า eGFR อ่านค่าอย่างไร ควรตรวจบ่อยแค…
อ่านต่อ →ภาวะแทรกซ้อนเบาหวานกับความดันโลหิตสูง: ดูแลทั้งสองอย่างไร
เบาหวานกับความดันโลหิตสูงมักมาคู่กัน ทำไมจึงอันตรายต่อหัวใจ สมอง ไต และตา เป้าหมายความดันควรเป็นเท่าไร วัดความ…
อ่านต่อ →ภาวะแทรกซ้อนเบาหวานขึ้นตา: อาการ การตรวจ และการป้องกัน
เบาหวานขึ้นตาคืออะไร ทำไมระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการแบบไหนต้องรีบพบจักษุแพทย์ ควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน และคุมน้ำตาล…
อ่านต่อ →
