ภาวะแทรกซ้อน

เบาหวานลงปลายประสาท: อาการ การตรวจ และการป้องกัน

3 นาทีในการอ่าน

แอป Glucoly — ค่า A1C โดยประมาณ บันทึกน้ำตาลในเลือด ข้อมูลเชิงลึกเฉพาะบุคคล และรายงาน PDF

เบาหวานลงปลายประสาทคืออะไร อาการชา ปวดแสบปวดร้อนที่ปลายเท้าเป็นอย่างไร ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีไหน ชะลอได้อย่างไร และอาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล

เบาหวานลงปลายประสาท หรือปลายประสาทอักเสบจากเบาหวาน คือภาวะที่น้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานทำลายเส้นประสาททีละน้อย อาการที่พบบ่อยคือชา ปวดแสบปวดร้อน หรือเจ็บเหมือนเข็มทิ่มที่ปลายเท้าทั้งสองข้าง มักเป็นมากตอนกลางคืน ต่อมาเท้าอาจเสียความรู้สึกจนเป็นแผลโดยไม่รู้ตัว ตรวจพบได้ด้วยการตรวจเท้าปีละครั้ง และชะลอได้ด้วยการคุมน้ำตาล ความดัน และไขมัน

อาการของเบาหวานลงปลายประสาท

อาการมักเริ่มที่ปลายนิ้วเท้าทั้งสองข้างพร้อมกัน แล้วค่อย ๆ ลามขึ้นมาที่ฝ่าเท้าและข้อเท้า ต่อมาอาจเป็นที่ปลายนิ้วมือด้วย

  • ชา หรือรู้สึกซ่า ๆ เหมือนมีมดไต่ที่ปลายเท้า
  • ปวดแสบปวดร้อน เจ็บแปลบเหมือนเข็มทิ่มหรือไฟช็อต มักเป็นมากตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ
  • เท้ารับรู้ความร้อนหรือความเจ็บได้น้อยลง
  • ทรงตัวไม่ดี โดยเฉพาะในที่มืด

สิ่งที่อันตรายที่สุดคือการเสียความรู้สึก เพราะเท้าที่ไม่เจ็บจะไม่เตือนเมื่อมีแผล แผลเล็ก ๆ จากรองเท้าคับจึงลุกลามได้ก่อนที่เราจะเห็น บางคนมีแค่ชาโดยไม่ปวดเลย จึงไม่ได้ไปตรวจจนเกิดแผลแล้ว

เส้นประสาทอัตโนมัติ: อาการที่หลายคนไม่รู้ว่าเกี่ยวกับเบาหวาน

เบาหวานยังทำลายเส้นประสาทที่ควบคุมอวัยวะภายในได้ ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรบอกแพทย์ในวันนัด

  • เวียนหัว หน้ามืด เมื่อลุกขึ้นยืน
  • ท้องอืด อิ่มเร็ว ท้องผูก หรือท้องเสีย
  • ปัสสาวะไม่สุดหรือกลั้นไม่ค่อยได้
  • หย่อนสมรรถภาพทางเพศ
  • รู้สึกถึงอาการน้ำตาลต่ำได้น้อยลง ไม่มีใจสั่นมือสั่นเตือนก่อน

ข้อสุดท้ายสำคัญสำหรับคนที่ใช้อินซูลินหรือยากระตุ้นการหลั่งอินซูลิน ถ้าวัดได้ต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) หรือมีอาการสงสัย ให้กินน้ำตาลที่ดูดซึมเร็ว 15 กรัม เช่น น้ำผลไม้หรือน้ำหวานครึ่งแก้ว แล้ววัดซ้ำหลัง 15 นาที ถ้ายังต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) ให้ทำซ้ำ ถ้าหมดสติหรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนอะไรทางปาก ให้โทร 1669 ทันที อ่านเพิ่มที่ น้ำตาลในเลือดต่ำ: อาการและวิธีแก้

ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีง่าย ๆ

ตามแนวทางของ American Diabetes Association และแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวานของไทย ผู้ที่เป็นเบาหวานควรตรวจเท้าและปลายประสาทอย่างน้อยปีละครั้ง เบาหวานชนิดที่ 2 เริ่มตั้งแต่วินิจฉัย เพราะหลายคนเป็นมานานก่อนรู้ตัว ส่วนชนิดที่ 1 มักเริ่มเมื่อเป็นมาประมาณ 5 ปี

  • โมโนฟิลาเมนต์: ใช้เส้นไนลอนเล็ก ๆ (โมโนฟิลาเมนต์ 10 กรัม) กดเบา ๆ บนฝ่าเท้าแล้วถามว่ารู้สึกไหม
  • แรงสั่นสะเทือน: วางส้อมเสียงบนนิ้วหัวแม่เท้า
  • ใช้เวลาไม่กี่นาที ไม่เจ็บ ทำได้ที่คลินิกเบาหวานหรือ รพ.สต. ใกล้บ้าน

ชะลอไม่ให้ปลายประสาทเสื่อมมากขึ้น

เส้นประสาทที่เสียไปแล้วมักฟื้นได้ไม่เต็มที่ เป้าหมายจึงอยู่ที่การชะลอไม่ให้แย่ลง

  • คุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าหมาย และตรวจน้ำตาลสะสม A1C (HbA1c) ตามนัด
  • คุมความดันโลหิตและไขมันในเลือด
  • งดบุหรี่
  • งดหรือลดเหล้าเบียร์ เพราะแอลกอฮอล์ทำลายเส้นประสาทได้เอง
  • กินเมทฟอร์มินมานาน ให้ถามแพทย์เรื่องตรวจวิตามินบี 12 เพราะการขาดบี 12 ทำให้ชาได้เช่นกัน

รักษาอาการปวดอย่างไร และอะไรที่ไม่ควรทำเอง

ปวดจากเส้นประสาทต่างจากปวดกล้ามเนื้อ ยาแก้ปวดทั่วไปจึงมักไม่ค่อยได้ผล แพทย์อาจใช้ยาที่ออกฤทธิ์กับเส้นประสาท เช่น ยากันชักหรือยาต้านเศร้าบางชนิด ซึ่งมีผลข้างเคียงต่างกัน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและคนที่ไตเสื่อม จึงต้องให้แพทย์ปรับยา

  • ไม่ซื้อยาแก้ปวดแก้อักเสบกินเองต่อเนื่อง เพราะบางกลุ่มกระทบไต
  • ไม่ใช้ยาหม้อ ยาลูกกลอน หรือสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนผสม
  • ไม่แช่เท้าน้ำร้อนหรือประคบร้อนเท้าที่ชา

ปกป้องเท้า และสัญญาณที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล

เมื่อเท้าชา ตาต้องทำหน้าที่แทน ส่องดูเท้าทุกวัน สวมรองเท้าหุ้มเท้า และไม่เดินเท้าเปล่า วิธีดูแลอ่านได้ใน คู่มือดูแลเท้าสำหรับคนเป็นเบาหวาน ถ้ามีอาการต่อไปนี้ ให้ไปพบแพทย์ภายในวันนั้น

  • แผลมีหนอง กลิ่นเหม็น แดงลาม หรือมีไข้
  • เท้าบวมแดงร้อนข้างเดียว แม้ไม่เจ็บ
  • นิ้วเท้าเป็นสีคล้ำหรือดำ
  • แผลไม่ดีขึ้นในไม่กี่วัน หรือแผลลึก

Glucoly ช่วยบันทึกค่าน้ำตาลก่อนและหลังอาหาร ยา อินซูลิน น้ำหนัก และความดัน พร้อมโน้ต เช่น คืนไหนปวดเท้า เพื่อบอกแพทย์ในวันนัด ตั้งเตือนเวลาตรวจน้ำตาลและกินยา กรอกเองหรือซิงก์จาก Apple Health บน iPhone แล้วดูแนวโน้ม 7–90 วัน ดาวน์โหลดฟรีพร้อมบันทึกได้ไม่จำกัด ส่วนค่า A1C โดยประมาณและรายงานแบบละเอียดอยู่ใน Glucoly Premium

ดาวน์โหลด Glucoly

หมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ อาการชาหรือปวดอาจมีสาเหตุอื่น ควรให้แพทย์ตรวจ และไม่ควรเริ่ม หยุด หรือปรับยาเอง

← กลับไปดูบทความทั้งหมด

บทความที่เกี่ยวข้อง

จดหมายข่าวรายสัปดาห์

รับเคล็ดลับดูแลเบาหวานทางอีเมลทุกสัปดาห์

เคล็ดลับและคู่มือที่ใช้ได้จริงสำหรับควบคุมน้ำตาลในเลือด ไม่มีสแปม ยกเลิกได้ทุกเมื่อ

เริ่มดูแลเบาหวานของคุณตั้งแต่วันนี้

ร่วมกับผู้ใช้กว่า 100,000 คนที่ดูแลเบาหวานได้อย่างชาญฉลาดขึ้นด้วย Glucoly ดาวน์โหลดฟรีทั้ง iOS และ Android