ภาวะแทรกซ้อน

เบาหวานลงไต: อาการ การตรวจ และวิธีชะลอโรค

4 นาทีในการอ่าน

แอป Glucoly — ค่า A1C โดยประมาณ บันทึกน้ำตาลในเลือด ข้อมูลเชิงลึกเฉพาะบุคคล และรายงาน PDF

เบาหวานลงไตคืออะไร ทำไมระยะแรกไม่มีอาการ ตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) และค่า eGFR อ่านค่าอย่างไร ควรตรวจบ่อยแค่ไหน และทำอะไรได้บ้างเพื่อชะลอไตเสื่อม

โรคไตจากเบาหวาน หรือเบาหวานลงไต คือภาวะที่น้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานค่อย ๆ ทำลายหลอดเลือดเล็กในไต จนโปรตีนรั่วออกมาในปัสสาวะและไตกรองของเสียได้น้อยลง ระยะแรกมักไม่มีอาการ วิธีเดียวที่จะรู้คือตรวจปัสสาวะหาอัลบูมินและตรวจเลือดดูค่าไตอย่างน้อยปีละครั้ง ถ้าพบเร็ว การคุมน้ำตาล ความดัน และยาที่เหมาะสมช่วยชะลอไตเสื่อมได้มาก

เบาหวานทำร้ายไตได้อย่างไร

ไตมีหน่วยกรองเล็ก ๆ ที่กรองของเสียออกจากเลือดแต่เก็บโปรตีนไว้ เมื่อน้ำตาลและความดันสูงต่อเนื่องหลายปี หน่วยกรองจะถูกทำลายทีละน้อย สัญญาณแรกคืออัลบูมินรั่วออกมาในปัสสาวะ ต่อมาการกรองจะลดลงจนของเสียและน้ำคั่งในร่างกาย แต่เพราะไตยังทำงานได้แม้เสียไปบางส่วน คนส่วนใหญ่จึงรู้สึกปกติจนไตเสื่อมไปมากแล้ว

ตรวจอะไรบ้าง และอ่านผลอย่างไร

การคัดกรองใช้สองการตรวจคู่กัน คือ ตรวจปัสสาวะดูอัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินิน (UACR) ซึ่งจับความเสียหายได้เร็ว และตรวจเลือดหาครีเอตินินเพื่อคำนวณอัตราการกรองของไต (eGFR) ซึ่งบอกว่าไตยังกรองได้ดีแค่ไหน

  • UACR ต่ำกว่า 30 mg/g: อยู่ในเกณฑ์ปกติ
  • UACR 30–299 mg/g: อัลบูมินรั่วเพิ่มขึ้นปานกลาง (เดิมเรียกไมโครอัลบูมินูเรีย) เป็นสัญญาณเตือนระยะแรก
  • UACR 300 mg/g ขึ้นไป: อัลบูมินรั่วเพิ่มขึ้นมาก
  • eGFR ต่ำกว่า 60 mL/min/1.73 m² ต่อเนื่องนานเกิน 3 เดือน: ถือว่าไตทำงานลดลง

ผลผิดปกติครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้ เพราะอัลบูมินอาจสูงชั่วคราวจากการออกกำลังกายหนัก มีไข้ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือช่วงมีประจำเดือน แพทย์จึงนัดตรวจซ้ำภายในไม่กี่เดือนเพื่อยืนยัน

ควรตรวจเมื่อไร และอาการที่พบเมื่อโรคเป็นมากขึ้น

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวานของไทยและ American Diabetes Association โดยทั่วไปแนะนำให้เบาหวานชนิดที่ 2 ตรวจไตตั้งแต่ได้รับการวินิจฉัย ส่วนชนิดที่ 1 เริ่มเมื่อเป็นมาประมาณ 5 ปี จากนั้นตรวจอย่างน้อยปีละครั้งหรือตามที่แพทย์นัด ผู้ใช้สิทธิบัตรทองถามหน่วยบริการประจำเรื่องการตรวจประจำปีได้ หรือโทร สปสช. 1330 เมื่อไตเสื่อมมากขึ้นอาจเริ่มมีอาการด้านล่าง ซึ่งควรรีบพบแพทย์

  • บวมที่เท้า ข้อเท้า หรือรอบดวงตาโดยเฉพาะตอนเช้า
  • เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
  • ปัสสาวะเป็นฟองมากผิดปกติ
  • เบื่ออาหาร คลื่นไส้ คันตามตัว
  • หายใจเหนื่อยหรือนอนราบไม่ได้ ถ้ามีอาการนี้ควรไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

ไตเสื่อมเร็วขึ้นเมื่อน้ำตาลสูงต่อเนื่องหรือน้ำตาลสะสม A1C (HbA1c) สูงกว่าเป้า มีความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดผิดปกติ สูบบุหรี่ น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง และกินเค็มจัดเป็นประจำ

วิธีชะลอเบาหวานลงไต

สองเรื่องสำคัญที่สุดคือคุมน้ำตาลและความดันให้ได้ตามเป้าที่ตกลงกับแพทย์ ซึ่งสำหรับคนส่วนใหญ่มักเป็นความดันต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท

  • ลดเค็ม: โซเดียมในอาหารไทยมาจากน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงชูรส ปลาร้า กะปิ และน้ำจิ้ม ชิมก่อนปรุง ไม่เติมพริกน้ำปลาทุกจาน และซดน้ำแกงให้น้อยลง
  • ถามแพทย์ก่อนใช้เกลือหรือซอสสูตรลดโซเดียม บางชนิดใช้โพแทสเซียมแทน ซึ่งอาจอันตรายเมื่อไตทำงานลดลง
  • งดบุหรี่
  • ลดโปรตีนเฉพาะเมื่อแพทย์หรือนักกำหนดอาหารแนะนำ เพราะลดเองมากเกินไปอาจขาดสารอาหาร

ด้านยา แพทย์อาจเลือกยาลดความดันกลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB ซึ่งช่วยลดการรั่วของอัลบูมิน และยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2 inhibitor ซึ่งช่วยชะลอไตเสื่อมได้ แพทย์เลือกยาตามค่าไตและโรคร่วมของแต่ละคน

ยาที่ต้องระวังเมื่อไตทำงานลดลง

ยาบางตัวทำร้ายไตเพิ่มหรือค้างในร่างกายนานขึ้น ไม่ควรซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน ไดโคลฟีแนค มากินเอง เช่นเดียวกับยาชุด ยาลูกกลอน และยาสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนผสม ซึ่งบางชนิดอาจมีสเตียรอยด์ปนอยู่ บอกแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งว่ากินอะไรอยู่

ยาเบาหวานบางตัวต้องปรับขนาดตามค่า eGFR เช่น ยาเมทฟอร์มิน ส่วนอินซูลินและยาบางชนิดอาจออกฤทธิ์นานขึ้นจนน้ำตาลต่ำง่ายขึ้น ถ้าน้ำตาลต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) ให้กินน้ำตาลที่ดูดซึมเร็ว 15 กรัม เช่น น้ำผลไม้ครึ่งแก้ว แล้ววัดซ้ำใน 15 นาที ถ้ายังต่ำกว่า 70 mg/dL (3.9 mmol/L) ให้ทำซ้ำ ถ้าหมดสติหรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนอะไรทางปาก โทร 1669 ทันที

ถ้าไตเสื่อมถึงระยะสุดท้าย อาจต้องล้างไตหรือฟอกเลือด การพบเร็วและดูแลต่อเนื่องช่วยเลื่อนหรือเลี่ยงวันนั้นได้

Glucoly ช่วยบันทึกค่าน้ำตาลก่อนและหลังอาหาร ความดัน ยา อินซูลิน และน้ำหนัก พร้อมโน้ต เช่น วันที่ขาบวม และตั้งเตือนเวลาวัดความดันและกินยา กรอกเองหรือซิงก์จาก Apple Health บน iPhone แล้วดูแนวโน้ม 7–90 วันก่อนพบแพทย์ ดาวน์โหลดฟรีพร้อมบันทึกได้ไม่จำกัด ส่วนค่า A1C โดยประมาณและรายงานแบบละเอียดอยู่ใน Glucoly Premium

ดาวน์โหลด Glucoly

หมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเปลี่ยนแปลงการรักษา และไม่ควรเริ่ม หยุด หรือปรับยาเองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์

← กลับไปดูบทความทั้งหมด

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาวะแทรกซ้อน

เบาหวานลงปลายประสาท: อาการ การตรวจ และการป้องกัน

เบาหวานลงปลายประสาทคืออะไร อาการชา ปวดแสบปวดร้อนที่ปลายเท้าเป็นอย่างไร ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีไหน ชะลอได้…

อ่านต่อ →
ภาวะแทรกซ้อน

เบาหวานกับความดันโลหิตสูง: ดูแลทั้งสองอย่างไร

เบาหวานกับความดันโลหิตสูงมักมาคู่กัน ทำไมจึงอันตรายต่อหัวใจ สมอง ไต และตา เป้าหมายความดันควรเป็นเท่าไร วัดความ…

อ่านต่อ →
ภาวะแทรกซ้อน

เบาหวานขึ้นตา: อาการ การตรวจ และการป้องกัน

เบาหวานขึ้นตาคืออะไร ทำไมระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการแบบไหนต้องรีบพบจักษุแพทย์ ควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน และคุมน้ำตาล…

อ่านต่อ →

จดหมายข่าวรายสัปดาห์

รับเคล็ดลับดูแลเบาหวานทางอีเมลทุกสัปดาห์

เคล็ดลับและคู่มือที่ใช้ได้จริงสำหรับควบคุมน้ำตาลในเลือด ไม่มีสแปม ยกเลิกได้ทุกเมื่อ

เริ่มดูแลเบาหวานของคุณตั้งแต่วันนี้

ร่วมกับผู้ใช้กว่า 100,000 คนที่ดูแลเบาหวานได้อย่างชาญฉลาดขึ้นด้วย Glucoly ดาวน์โหลดฟรีทั้ง iOS และ Android