เบาหวานกับความดันโลหิตสูงมักมาคู่กัน ทำไมจึงอันตรายต่อหัวใจ สมอง ไต และตา เป้าหมายความดันควรเป็นเท่าไร วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้ถูก และลดเค็มแบบอาหารไทย
เบาหวานกับความดันโลหิตสูงพบร่วมกันบ่อย เพราะมีต้นเหตุร่วมกัน เช่น น้ำหนักเกิน ภาวะดื้ออินซูลิน การกินเค็ม และการขยับร่างกายน้อย เมื่อเป็นทั้งสองโรค ความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ อัมพฤกษ์อัมพาต โรคไต และเบาหวานขึ้นตาจะสูงขึ้นมาก American Diabetes Association แนะนำให้คนเป็นเบาหวานส่วนใหญ่คุมความดันให้ต่ำกว่า 130/80 mmHg หากทำได้อย่างปลอดภัย การวัดความดันที่บ้านอย่างถูกวิธี ลดเค็ม และกินยาตามแพทย์สั่ง คือหัวใจของการดูแล
ทำไมเบาหวานกับความดันสูงจึงมักมาด้วยกัน
น้ำตาลที่สูงเป็นเวลานานทำให้หลอดเลือดแข็งและยืดหยุ่นน้อยลง ภาวะดื้ออินซูลินทำให้ร่างกายเก็บเกลือและน้ำไว้มากขึ้น และถ้าไตเริ่มเสื่อมจากเบาหวาน ความดันก็สูงขึ้นอีก ขณะที่ความดันสูงก็ทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น กลายเป็นวงจรที่ส่งเสริมกัน ความดันสูงมักไม่มีอาการ วิธีเดียวที่จะรู้คือการวัดสม่ำเสมอ
ความดันสูงทำร้ายร่างกายคนเป็นเบาหวานอย่างไร
- หัวใจ: หลอดเลือดหัวใจตีบ กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด และหัวใจล้มเหลว
- สมอง: หลอดเลือดสมองตีบหรือแตก ทำให้เกิดอัมพฤกษ์อัมพาต
- ไต: เริ่มจากมีไข่ขาวรั่วในปัสสาวะ จนอาจถึงไตวาย
- ตา: เส้นเลือดที่จอตาเสียหายเร็วขึ้น เพิ่มโอกาสเบาหวานขึ้นตา
การคุมความดันให้ดีช่วยลดความเสี่ยงเหล่านี้ได้ชัดเจน คนเป็นเบาหวานจึงควรตรวจตาและตรวจปัสสาวะดูไข่ขาวอย่างน้อยปีละครั้ง อ่านเพิ่มเติมเรื่องเบาหวานขึ้นตา
เป้าหมายความดันสำหรับคนเป็นเบาหวาน
American Diabetes Association แนะนำว่าคนเป็นเบาหวานส่วนใหญ่ควรมีความดันต่ำกว่า 130/80 mmHg หากทำได้โดยไม่เกิดผลเสีย แนวทางเวชปฏิบัติของไทยก็ใช้เป้าหมายในทำนองเดียวกัน แต่ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคร่วม หรือผู้ที่เวียนหัวง่ายเมื่อลุกยืนอาจมีเป้าหมายต่างออกไป แพทย์จะกำหนดเป้าหมายให้เหมาะกับคุณ
วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้ถูกวิธี
ค่าที่วัดที่บ้านช่วยให้แพทย์เห็นภาพจริงมากกว่าการวัดครั้งเดียวที่โรงพยาบาล ควรเลือกเครื่องแบบพันต้นแขนที่ผ่านการรับรองความแม่นยำ ไม่ใช่แบบข้อมือ และผ้าพันแขนต้องพอดีกับรอบแขน
- งดกาแฟ ชา และบุหรี่ 30 นาทีก่อนวัด
- นั่งพักบนเก้าอี้มีพนักพิง 5 นาที เท้าวางราบ ไม่ไขว่ห้าง
- วางแขนบนโต๊ะให้ผ้าพันแขนอยู่ระดับหัวใจ ไม่พันทับเสื้อหนา
- ไม่พูดคุยระหว่างวัด
- วัด 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที แล้วจดทั้งสองค่า
- วัดตอนเช้าก่อนกินยาและตอนเย็น ในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน
- นำบันทึกไปให้แพทย์ดูในวันนัด ไม่ปรับยาเองจากค่าที่วัดได้
ลดเค็มและปรับชีวิตประจำวันแบบไทย ๆ
โซเดียมคือตัวการหลักที่ทำให้ความดันสูง องค์การอนามัยโลกแนะนำให้กินโซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือประมาณเกลือ 5 กรัม (ไม่ถึง 1 ช้อนชา) รวมที่แฝงในเครื่องปรุงด้วย อาหารไทยหลายจานจึงเกินได้ในมื้อเดียว
- ชิมก่อนปรุง ลดน้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส และผงชูรส
- ถามแพทย์ก่อนใช้เกลือหรือซอสสูตรลดโซเดียม บางชนิดใช้โพแทสเซียมแทน ซึ่งอาจอันตรายเมื่อใช้ยากลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB หรือเมื่อไตทำงานลดลง
- จิ้มน้ำจิ้มแต่น้อย และระวังปลาร้า กะปิ ปลาเค็ม ไข่เค็ม ของหมักดอง
- บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปใส่เครื่องปรุงครึ่งซอง และไม่ซดน้ำจนหมด
- ก๋วยเตี๋ยวหรือแกง กินน้ำซุปให้น้อยลง
อาหารแบบแดช (DASH) เน้นผัก ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว ปลา และนมไขมันต่ำ ปรับเป็นอาหารไทยได้ เช่น ข้าวกล้องกับต้มจืด ปลานึ่งที่ลดน้ำปลา แกงเลียง และผักลวกจิ้มน้ำพริกไม่เค็มจัด โดยคุมปริมาณข้าวและเลือกผลไม้หวานน้อย ดูเพิ่มเติมที่อาหารตามสั่งและสตรีทฟู้ดสำหรับคนเป็นเบาหวาน
- ออกกำลังกาย เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน สม่ำเสมอเกือบทุกวัน
- ลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน แม้ลดได้เล็กน้อยก็ช่วยได้
- งดสูบบุหรี่ และลดเหล้าเบียร์
ยาลดความดัน และอาการที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล
หลายคนต้องใช้ยาลดความดันร่วมกับการปรับพฤติกรรม แพทย์จะเลือกยาตามสภาพร่างกายของแต่ละคน ถ้ามีไข่ขาวรั่วในปัสสาวะ แพทย์มักเลือกยากลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB เพราะช่วยชะลอไตเสื่อม และอาจนัดตรวจเลือดดูการทำงานของไต ห้ามหยุดหรือลดยาเองแม้ความดันจะปกติแล้ว ถ้ามีผลข้างเคียง เช่น ไอแห้ง ๆ หรือเวียนหัว ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ถ้าความดันสูงมาก ร่วมกับปวดหัวรุนแรง เจ็บหน้าอก แขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือตามัวทันที อย่ารอวัดซ้ำหรือกินยาเพิ่มเอง ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที
Glucoly ช่วยให้คุณบันทึกความดันโลหิตคู่กับค่าน้ำตาลก่อนและหลังอาหาร ยา อินซูลิน และน้ำหนัก ใส่โน้ตได้ ตั้งเตือนเวลาวัดและกินยา แล้วดูแนวโน้มย้อนหลัง 7–90 วัน กรอกเองหรือซิงก์จาก Apple Health บน iPhone ดาวน์โหลดฟรีพร้อมบันทึกได้ไม่จำกัด ส่วนค่า A1C โดยประมาณและรายงานแบบละเอียดอยู่ใน Glucoly Premium
ดาวน์โหลด Glucolyหมายเหตุทางการแพทย์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ เป้าหมายความดันและการเลือกยาเป็นไปตามที่แพทย์ของคุณกำหนด ไม่ควรเริ่ม หยุด หรือปรับยาเองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์
บทความที่เกี่ยวข้อง
เบาหวานลงไต: อาการ การตรวจ และวิธีชะลอโรค
เบาหวานลงไตคืออะไร ทำไมระยะแรกไม่มีอาการ ตรวจอัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) และค่า eGFR อ่านค่าอย่างไร ควรตรวจบ่อยแค…
อ่านต่อ →ภาวะแทรกซ้อนเบาหวานลงปลายประสาท: อาการ การตรวจ และการป้องกัน
เบาหวานลงปลายประสาทคืออะไร อาการชา ปวดแสบปวดร้อนที่ปลายเท้าเป็นอย่างไร ตรวจคัดกรองปีละครั้งด้วยวิธีไหน ชะลอได้…
อ่านต่อ →ภาวะแทรกซ้อนเบาหวานขึ้นตา: อาการ การตรวจ และการป้องกัน
เบาหวานขึ้นตาคืออะไร ทำไมระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการแบบไหนต้องรีบพบจักษุแพทย์ ควรตรวจตาบ่อยแค่ไหน และคุมน้ำตาล…
อ่านต่อ →
